Long read
Drinkwater
20 juni 2016

Simavi in de Tweede Kamer over het belang van veilig water

Op 20 juni organiseerde de Tweede Kamer een hoorzitting met als onderwerp de implementatie van Duurzame Ontwikkelingsdoelen en klimaatdoelen. Roel Blesgraaf, onze Public Affair Officer was uitgenodigd om het belang van water en sanitatie voor de allerarmsten uit te leggen. Water en sanitatie vormen een belangrijke sleutel voor ontwikkeling. Zonder veilig drinkwater kun je niet leven, sanitatie en hygiëne zijn cruciaal bij het voorkomen en bestrijden van epidemieën. Toegang tot veilig drinkwater, is hét medicijn tegen armoede. In een recente rapportage geeft de FAO aan dat in 2030 de helft van wereldbevolking geraakt wordt door waterschaarste.

Minister Ploumen heeft in april 2015 een toezegging gedaan dat Nederland zich opnieuw zal inzetten om in 2030 50 miljoen mensen te voorzien van sanitatie en 30 miljoen mensen van veilig drinkwater. Samen met het NGO-platform van het Nederlands Water Partnership heeft Simavi 11 aanbevelingen aangeboden aan minister Ploumen. Deze aanbevelingen gaan o.a. in op de duurzame toegang – en financiering van veilig (drink)water en toiletten. Het is nu van groot belang dat minister Ploumen haar strategie op water en sanitatie aan de Tweede Kamer presenteert en snel start met de uitvoering. En zich daarbij hard maakt voor de allerarmsten.

Tijdens de hoorzitting heeft collega Roel Blesgraaf een bijdrage geleverd aan het debat. Lees onderstaand zijn bijdrage.

Water en sanitatie vormen een belangrijke sleutel voor ontwikkeling. Zonder veilig drinkwater kun je niet leven, water is essentieel voor de productie van voedsel en sanitatie en hygiëne zijn cruciaal bij het voorkomen en bestrijden van epidemieën. In de toekomst zal het belang van zoet water toenemen door de groeiende bevolking, veranderende eetpatronen en klimaatverandering. De FAO geeft aan dat in 2030 de helft van de wereldbevolking geraakt wordt door waterschaarste.

In de Duurzame Ontwikkelingsdoelen heeft water een prominente plaats gekregen. SDG6 is geheel gewijd aan alle facetten van water, van toegang tot sanitatie en hygiëne tot efficiënt watergebruik en grensoverschrijdend waterbeheer. Ook in andere doelen speelt water een rol, zoals o.a. de doelen om honger en ondervoeding tegen te gaan, gezondheid, vrouwenemancipatie, onderwijs, verstedelijking, klimaatverandering, oceanen en ecosystemen. Het klimaatakkoord van Parijs bevat echter geen expliciete referentie aan water. In de vrijwillige nationale plannen die door alle lidstaten zijn ingediend wordt water als thema wel het vaakst genoemd.

Klimaat = water: de gevolgen van klimaatverandering worden gevoed door water. Of het nu is door droogte, overstromingen of verzilting van het grondwater: water is een belangrijke factor bij het zoeken naar oplossingen. Vooral bij het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering is water belangrijk, bijvoorbeeld bij het beperken van de gevolgen van rampen (disaster risk reduction).

Een groot probleem echter is dat de allerarmsten het meest getroffen worden door klimaatverandering. Een recente studie van de Wereldbank toont aan dat de allerarmsten het meest kwetsbaar zijn voor drie belangrijke gevolgen van klimaatverandering: 1) een grote stijging van voedselprijzen, 2) natuurrampen en 3) ziektes en epidemieën. Het gros van de instrumenten is echter niet gericht op de allerarmsten. Het Green Climate Fund bijvoorbeeld is niet toegankelijk voor kleine initiatieven van lokale gemeenschappen.

Ook zijn er onvoldoende middelen beschikbaar om vrouwen en meisjes te bereiken. Zij zijn het die de zwaarste lasten dragen van het ontbreken van toegang tot veilig water en veilige toiletten. Zij zijn binnen het huishouden vaak belast met het halen van water, en als zij hiervoor lange afstanden moeten lopen kunnen zij niet naar school of naar hun werk en daarom een beperkte bijdrage leveren aan de maatschappij. Veel klinieken op het platteland beschikken niet over toiletten of veilig drinkwater, waardoor vrouwen in centraal-Tanzania bijvoorbeeld zelf een emmer water mee moeten nemen als zij daar willen bevallen. Dit heeft tot gevolg dat vrouwen vaak thuis bevallen en de kans op kind- en moedersterfte groot is.

De Milleniumdoelen waren vooral gericht op het bereiken van nieuwe mensen met toegang tot water en sanitatie. Minister Van Ardenne had zich in 2004 een doelstelling gesteld om in 2015 50 miljoen mensen te voorzien van veilig drinkwater en sanitaire voorzieningen. Deze doelstelling wordt niet gehaald, waarbij de resultaten op het gebied van drinkwater het verste achterblijven, nl 28,6 miljoen mensen eind 2014. Een IOB-evaluatie van het beleid voor water en sanitatie in de periode 1990 – 2011 toonde aan dat de duurzaamheid van water, sanitatie en hygiëne dienstverlening (WASH) te wensen over liet. Aandacht voor beheer en onderhoud van was onvoldoende.

Een belangrijke systeemverandering met de komst van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen is de aandacht voor duurzaamheid, zowel de integratie met waterbeheer (ecologie) als de financiële duurzaamheid. Juist met klimaatverandering die waterschaarste urgent maakt, is het belangrijk dat duurzaam beheer van waterbronnen gekoppeld wordt aan het gebruik door huishoudens, boeren en industrie. Ook op het gebied van financiering is integratie nodig, bijvoorbeeld tussen financiering voor ontwikkelingssamenwerking en lokale belastingopbrengsten. Simavi en de WASH Alliance International hanteert al een aantal jaar de zogenaamde FIETS-duurzaamheidsprincipes. Dit staat voor Financiële, Institutionele, Ecologische, Technische en Sociale duurzaamheid. Al deze aspecten zijn van belang om de duurzaamheid van programma’s en projecten op het gebied van water en sanitatie ook op lange termijn te garanderen.

Minister Ploumen heeft al in april 2015 een toezegging gedaan dat Nederland zich opnieuw zal inzetten om in 2030 50 miljoen mensen van sanitatie te voorzien en 30 miljoen mensen van veilig drinkwater. Het is mooi dat zij hiermee haar prioriteit voor WASH heeft onderstreept. Nu is het echter de uitdaging dat zij bij de uitvoering van deze toezegging de paradigmaverandering van de SDG’s meeneemt. Hoe gaat Nederland zich richten op duurzame dienstverlening in plaats van toegang tot water en sanitatie? Welke rol krijgt hygiëne-voorlichting, die cruciaal is voor het bereiken van gezondheidsresultaten?

Voor de uitvoering van deze toezegging is aandacht voor het versterken van instituties en lokale capaciteit cruciaal. Nu hebben lokale drinkwaterbedrijven en gemeenten vaak niet de kennis om de gevolgen van klimaatverandering in beeld te brengen. Hierdoor kunnen zij niet goed anticiperen op deze gevolgen en blijven de gemeenschappen die zij bedienen gevangen in een cirkel van onderontwikkeling en armoede.

Een bijzondere rol is weggelegd voor premier Rutte. Hij is door de Wereldbank en de Verenigde Naties benoemd in het High-Level Panel voor water, samen met negen andere presidenten en premiers. Dit panel heeft als taak politieke aandacht voor water te vragen, in het bijzonder voor financiering en implementatie. Aandacht hierbij voor (innovatieve) financiering en het belang van het betrekken van de private sector is goed. Maar er bestaat een serieus risico dat het recht op water en sanitatie met al haar facetten ondersneeuwt en er onvoldoende druk is op overheden om deze elementaire mensenrechten te verwezenlijken.

Daarnaast betekent de benoeming van Rutte ook dat Nederland zelf het goede voorbeeld dient te geven. Eerste berekeningen laten zien dat het huidige jaarlijks beschikbare budget voor drinkwater en sanitatie onvoldoende is om de toezegging van 50 en 30 miljoen te behalen, zeker niet op een duurzame manier.

Het is nu ruim een jaar nadat minister Ploumen haar toezegging op het gebied van water en sanitatie gemaakt heeft. Samen met het NGO-platform van het Netherlands Water Partnership heeft Simavi 11 aanbevelingen aangeboden aan minister Ploumen. In januari heeft een brede sectorconsultatie plaatsgevonden waarbij een eerste versie van een nieuwe WASH-strategie werd gepresenteerd. Nu, vijf maanden later, is het van groot belang dat minister Ploumen haar strategie aan de Tweede Kamer presenteert en snel start met de uitvoering. En zich daarbij hard maakt voor de allerarmsten en daarmee recht doet aan het overkoepelende principe van de SDG’s: leave no one behind.

 

Start de conversatie

Deel dit artikel

Long reads

Een long read is een diepgaand artikel over één van de onderwerpen waar wij ons mee bezighouden.

Meer ‘long reads’ Lees volgende long read

Related stories