COP30 in Belém, Brazilië: wat is het en wat gebeurt er?

Wat is COP30?

COP30 staat voor de 30e Conference of the Parties bij het klimaatverdrag van de Verenigde Naties (UNFCCC). Tijdens deze klimaattop moeten overheden nieuwe stappen zetten om de klimaatcrisis te beperken en de doelstelling van maximaal 1,5 graden opwarming van het klimaat te halen. De conferentie is essentieel om wereldwijde afspraken te maken en hiervoor klimaatfinanciering te vinden. Besluiten van de COP komen tot stand op basis van consensus en gelden voor alle landen die lid zijn van het klimaatverdrag.

In de COP Blue Zone vinden de formele onderhandelingen plaats. Hier worden de belangrijkste beslissingen en onderhandelingen over klimaatverandering besproken. Deze is alleen toegankelijk voor gedelegeerden van lidstaten, waarnemers, VN-organisaties en geaccrediteerde maatschappelijke organisaties, waaronder bijvoorbeeld Simavi (binnenkort WaterAid Nederland). In de COP Green Zone komen organisaties samen om initiatieven rond duurzaamheid te delen en te netwerken.

Wat betekent UNFCCC?

De UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change) is een internationaal verdrag dat in 1992 gesloten werd tijdens de Earth Summit in Rio de Janeiro, Brazilië. Het doel van de UNFCCC is om de opwarming van de aarde tegen te gaan door de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Daarnaast is het verdrag bedoeld om oplossingen en financiering te vinden voor landen die lijden onder de gevolgen van klimaatverandering. Het verdrag vormt de basis voor internationale klimaatconferenties, zoals de jaarlijkse COP.

COP is de afkorting van Conference of the Parties, oftewel de conferentie van de partijen die het UNFCCC-verdrag hebben ondertekend. Sinds 1995 komen landen jaarlijks bijeen om afspraken te maken over klimaatbeleid. Het Akkoord van Parijs uit 2015, waarin werd afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 1,5 graden Celsius, is een belangrijk resultaat van eerdere COP's. Het Akkoord van Parijs bestaat uit drie pilaren: mitigatie (=het terugdringen van de uitstoot), adaptatie (=het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering) en financiering (=steun vanuit rijke landen voor armere landen).

Waar vindt COP30 plaats?

Het voorzitterschap van de COP rouleert tussen de vijf erkende VN-regio's: Afrika, Azië, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, Centraal- en Oost-Europa en West-Europa, plus landen als Canada, de VS, Nieuw-Zeeland en Australië. In 2025 zal COP30 worden gehouden in Belém, een stad aan de Amazone in Brazilië. Belém groeide aan het einde van de 19e eeuw uit tot een grote en welvarende stad dankzij een economische bloei in de rubberindustrie.

De huidige president van Brazilië, Lula Da Silva, zei over de keuze van deze stad voor de klimaattop: “Als iedereen het over de Amazone heeft, waarom zou je de klimaattop dan niet in een Amazone-staat houden?” Belém is ook een belangrijk centrum voor de ‘inheemse rechtenbeweging’ en er zijn grote, beschermde natuurreservaten in de buurt van de stad.

Omdat er naar verwachting meer dan 50.000 mensen, waaronder veel wereldleiders, in Belém aanwezig zullen zijn, wordt er een nieuwe snelweg aangelegd. Hiervoor is een stuk beschermd Amazone-regenwoud van 13 kilometer gekapt. Deze beslissing is bekritiseerd door natuurbeschermers.

Gender is een belangrijk onderwerp tijdens de COP. De vrouwengroep waar Josephine Metekai uit Kajiado, Kenia bij hoort werkt aan klimaatoplossingen voor vrouwen en meisjes. Foto: Jeroen van Loon

Over welke onderwerpen wordt gesproken tijdens een COP?

Tijdens iedere COP wordt er gesproken over onderwerpen als mitigatie, just transition, adaptatie, financiering en gender. Lees hieronder wat bedoeld wordt met deze begrippen.

Mitigatie betekent het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen die klimaatverandering veroorzaken. De meeste broeikasgassen – de bekendste is CO2 – komen in de atmosfeer door verbranding van fossiele brandstoffen zoals steenkolen, olie en gas.
In het Just Transition (rechtvaardige transitie) werkprogramma praten landen over de overgang naar een economie die weinig fossiele brandstoffen gebruikt op een manier dat de bevolking daar niet onder lijdt.
Adaptatie is het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering.
Klimaatfinanciering gaat over het geld in de vorm van investeringen, subsidies en leningen dat nodig is voor al deze processen. Rijke landen hebben toegezegd om jaarlijks klimaatfinanciering vrij te maken voor armere landen – die hiervoor niet de middelen hebben en bovendien veel minder hebben bijgedragen aan klimaatverandering. Helaas loopt de concrete overdracht van gelden ver achter bij de gedane beloftes.
Ook gender is een belangrijk onderdeel van klimaatacties. Vrouwen worden wereldwijd het hardst getroffen door de gevolgen van klimaatverandering en hebben minder middelen om zichzelf te beschermen of aan te passen.

Wat staat er op de agenda van COP30?

Tijdens COP30 moeten een aantal belangrijke beslissingen worden genomen. De hoogste prioriteit gaat uit naar de nationale bijdragen aan de vermindering van broeikasgasemissies, de Nationally Determined Contributions (NDC's). In 2025 moeten alle landen deze doelstellingen voor 2035 indienen. Alle deelnemende landen moeten de nieuwe energieovereenkomsten die tijdens COP28 zijn gesloten, hebben opgenomen.

De EU zal hiervoor één gezamenlijke NDC indienen. Dit wordt verwacht in oktober van dit jaar. Dit betekent dat de economische veranderingen die nodig zijn om de uitstoot te verminderen, moeten worden besproken.

Hetzelfde geldt voor de nationale adaptatieplannen, die alle landen ook in 2025 klaar moeten hebben. Deze hebben voornamelijk betrekking op de aanpassingen en investeringen die nodig zijn om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen.

Het uitgangspunt blijft om de opwarming van de aarde binnen 1,5 graad Celsius te houden, het doel dat in Parijs is overeengekomen. Tijdens eerdere COPs hebben olieproducerende landen onder leiding van Saoedi-Arabië verdere afspraken over emissiereductie tegengehouden. Gastland Brazilië lijkt ambitieus op dit gebied; zij willen de rol van bossen en ecosystemen bij het opvangen van broeikasgassen benadrukken.

Tijdens COP28 is een Global Goal on Adaptation overeengekomen, maar deze moet nog verder worden uitgewerkt. Dit jaar wordt gewerkt aan het invullen van de indicatoren om de aanpassing te meten. Deze moeten tijdens COP30 worden vastgesteld. Voor Simavi is het belangrijk dat er twee indicatoren voor water zijn: één voor water en sanitaire voorzieningen en één voor ecosystemen en water.

Wie gaan er namens Nederland onderhandelen tijdens COP30?

Het klimaatbeleid van Nederland wordt grotendeels bepaald door de Europese Unie. Tijdens de COP onderhandelt de Europese Unie (EU) als één partij, op basis van het gezamenlijke standpunt dat is vastgesteld in de Milieuraad. De Milieuraad is de Europese raad van alle ministers van Milieu. Voor Nederland is dat VVD-minister van Klimaat en Groene Groei Sophie Hermans. Namens de Europese Commissie is dat klimaatcommissaris Wopke Hoekstra.

Waarom gaan NGO’s als Simavi (binnenkort WaterAid Nederland) naar COP30?

Ngo's, waaronder ontwikkelingsorganisatie Simavi, spelen een belangrijke rol door tijdens COP30 aandacht te vragen voor gemarginaliseerde groepen, zoals vrouwen en meisjes en gemeenschappen in het Zuiden. Deze groepen en gemeenschappen dragen historisch gezien het minst bij aan klimaatverandering, maar worden het hardst getroffen door de gevolgen ervan. Simavi vraagt ook aandacht voor water en sanitaire voorzieningen in klimaatadaptatie.

Simavi gaat ook naar de halfjaarlijkse bijeenkomst in Bonn in juni van dit jaar, waar de COP op officieel niveau wordt voorbereid. Daar zijn de mogelijkheden om aandacht te vragen voor de punten die Simavi wil bereiken soms groter dan tijdens de COP zelf. Nederlandse ngo's werken hiervoor samen in de International Climate Coalition. Deze bestaat uit organisaties als Simavi, CARE Nederland, Mercy Corps, Action Aid en Oxfam Novib.

Wat wil Simavi bereiken tijdens de COP?

Simavi zet zich in voor waterrechtvaardigheid. Dit betekent dat iedereen toegang heeft tot voldoende schoon water om te drinken, voor huishoudelijk gebruik en voor het levensonderhoud. Deze toegang tot water staat onder druk door de gevolgen van klimaatverandering: extreme droogte, verzilting van grondwater, smelten van gletsjers, extreme regenval en overstromingen. Dit leidt tot te weinig, te veel of te vuil water.

Vooral vrouwen en meisjes – die in veel landen verantwoordelijk zijn voor het halen van water – zijn het slachtoffer van de gevolgen van een gebrek aan toegang tot water. Deze vrouwen en meisjes werken hard aan oplossingen hiervoor. Daarom zet Simavi zich in voor goede financiële regelingen voor klimaatadaptatie met aandacht voor water en sanitaire voorzieningen. De focus ligt op subsidies in plaats van leningen, zodat landen geen verdere schulden hoeven aan te gaan.

Wat was de uitkomst van COP29?

COP29 werd gehouden in Bakoe, de hoofdstad van Azerbeidzjan. Het was een opmerkelijke locatie voor een klimaattop, aangezien de economie van Azerbeidzjan bijna uitsluitend draait op olie en gas. De resultaten die in Bakoe werden bereikt, waren zeer teleurstellend. Het belangrijkste doel van COP29 was het vaststellen van een nieuwe klimaatfinancieringsdoelstelling, bedoeld om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij de overgang naar duurzame energie en bij de aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering.

De partijen kwamen overeen om tot 2035 jaarlijks 300 miljard dollar aan klimaatfinanciering beschikbaar te stellen. Dit komt bij lange na niet in de buurt van wat wetenschappers als een eerlijke financieringsdoelstelling hadden berekend. Bovendien gaat het grotendeels om leningen, terwijl veel ontwikkelingslanden al diep in de schulden zitten. Bakoe riep echter wel op om te werken aan een minimum van 1.300 miljard dollar per jaar aan klimaatfinanciering vanaf 2035, wat nodig is om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij de overgang naar duurzame energie en bij de aanpassing aan de klimaatverandering.